Aστρονομία-Astronomy

Η Πρόσφατη Μινι-Εποχή Παγετώνων της Γης

Της Αστροφυσικού Ελένης Χατζηχρήστου

Τα αποτελέσματα μιας καινούριας έρευνας από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Colorado Boulder προσπαθεί να δώσει απαντήσεις στο μυστήριο που είναι συνυφασμένο με τον μινι-παγετώνα που επήλθε στη Γη πριν μερικούς αιώνες, ξεκινώντας από τον Μεσαίωνα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με τη νέα έρευνα ο παγετώνας άρχισε ξαφνικά μεταξύ 1275-1300 μ.Χ. μετά από τέσσερα επανειλημμένα επεισόδια έντονης ηφαιστειακής δραστηριότητας που διήρκεσαν 50 χρόνια. Οι ηφαιστειακές εκρήξεις εκτόξευσαν σωματίδια στην ατμόσφαιρα που αντανακλούσαν το ηλιακό φως ελαττώνοντας την ηλιακή θερμότητα που δεχόταν η γήινη επιφάνεια. Ίσως μάλιστα να υπήρξε την ίδια εποχή και ένα ελάχιστο ηλιακής δραστηριότητας που επέτεινε τα φαινόμενα.
Ο παγετώνας κατόπιν διατηρήθηκε χάρη σε μια συνεχή ανατροφοδότηση με παγωμένα ύδατα στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό. Οι Αρκτικοί πάγοι επεκτάθηκαν νότια, κατά μήκος των ανατολικών ακτών της Greenland, λιώνοντας στα θερμότερα ύδατα του Ατλαντικού Ωκεανού. Λόγω της μηδενικής περιεκτικότητας σε αλάτι των πάγων, το παγωμένο νερό δεν μπορούσε να αναμειχθεί με τα βαθύτερα ύδατα του ωκεανού και έτσι δεν ήταν δυνατό να επιτευχθεί ισοκατανομή και μεταφορά θερμότητας προς τις Αρκτικές περιοχές. Αυτό οδήγησε στην ανατροφοδότηση των παγωμένων υδάτων, ακόμη και μετά τον καθαρισμό της ατμόσφαιρας από τα σωματίδια που προκάλεσαν την αρχική ελάττωση της θερμοκρασίας.


Εικ. Αρθρο3_1: Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Colorado Boulder Gifford Mill συλλέγει νεκρά φυτά κάτω από τους πάγους του νησιού Baffin (Credit: Gifford Miller, University of Colorado).

Ενδείξεις για αυτή τη θεωρία προέρχονται από τη χρονολόγηση με ραδιο-άνθρακα των υπολειμμάτων βλάστησης που αναδύθηκαν από τους λιωμένους Αρκτικούς πάγους στον Βόρειο Καναδά, σε συνδυασμό με μετρήσεις σε πολικούς πάγους και ιζήματα της Ισλανδίας. Χρησιμοποιήθηκαν 150 δείγματα νεκρών φυτών με ρίζες που είχαν διατηρηθεί άθικτες κάτω από τους πάγους του νησιού Baffin (5ο μεγαλύτερο νησί στον κόσμο). Έτσι αποδείχθηκε ότι τα φυτά χαμηλών αλλά και μεγαλύτερων υψομέτρων νεκρώθηκαν ταυτόχρονα μεταξύ 1275-1300 μΧ, υποδεικνύοντας ότι ένα ξαφνικό καταστροφικό γεγονός συνέβη εκείνη την περίοδο. Ένα δεύτερο μέγιστο στο θάνατο των φυτών στην ίδια περιοχή συνέβη γύρω στα 1450 μΧ λόγω ενός δεύτερου ελάχιστου στην παγκόσμια θερμοκρασία. Κατόπιν οι επιστήμονες προέβησαν σε ανάλυση ιζημάτων μιας παγωμένης λίμνης που συνδέεται με τους παγετώνες των υψιπέδων της Ισλανδίας. Αναζητώντας τέφρα από ιστορικές ηφαιστειακές εκρήξεις των τελευταίων 1000 ετών πράγματι βρήκαν δύο παχιά στρώματα ιζημάτων τέφρας που εναποτέθηκαν εκεί κατά τον 13ο αιώνα και 15ο αιώνα.
Έτσι επιβεβαιώθηκε ότι το φαινόμενο του ψύχους επηρέασε συνολικά το βόρειο ημισφαίριο και ότι δεν ήταν ένα τοπικό φαινόμενο. Αυτή η τόσο πρόσφατη μινι-εποχή παγετώνων επηρέασε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης, ως τη Νότια Αμερική και την Κίνα, αν και τα κύρια αποτελέσματά της έγιναν αισθητά στη βόρεια Ευρώπη. Οι παγετώνες για πολύ καιρό συνέχισαν να κερδίζουν έδαφος φτάνοντας σε πιο νότια γεωγραφικά πλάτη και καταστρέφοντας ολόκληρες πόλεις. Οι κανονικές μέσες θερμοκρασίες των καλοκαιρινών μηνών δεν επέστρεψαν στο βόρειο ημισφαίριο παρά κατά τον 20ο αιώνα.


Εικ. Αρθρο3_2: Λιώσιμο Αρκτικών πάγων (Credit: Corbis).

Το ερώτημα που αναμφίβολα προκύπτει είναι κατά πόσον η υπερθέρμανση του πλανήτη που παρατηρείται σήμερα είναι ασυνήθιστη ή αντιθέτως εκδήλωση μιας συνηθισμένης αυξομοίωσης θερμοκρασιών στην ιστορία της Γης.